Zoomfunctie

Moeite met het lezen van de tekst? Vrijwel alle populaire browsers geven u controle over hoe groot websites worden weergegeven.

  • Windows
    Mac OS
  • Zoom in
  • Zoom uit
  • Zoom 100%
  • Muiswiel op / neer
Samen werken aan diergezondheid

Uitwendige parasieten

Parasieten, zoals vliegen, knutten en andere insecten, schurft en teken veroorzaken de nodige onrust en groeivertraging. Daarnaast vergroten ze de kans op infecties (bijvoorbeeld mastitis) bij het weidende vee. Met eenvoudige maatregelen is overlast door insecten te voorkomen. Schimmel is een zoönose en geeft schade aan de huid.

Direct naar:

De belangrijkste uitwendige parasieten bij rundvee

Luizen

Vooral kalveren en pinken kunnen last hebben van luizen. Er zijn bijtende en bloedzuigende luizen. Ze veroorzaken vooral jeuk, groeivertraging en huidbeschadiging, wat nadelig is voor het welzijn. De bloedzuigende luizen veroorzaken soms bloedarmoede.

Schurftmijt

Schurft komt op veel melkvee- en zoogkoeienbedrijven voor. Er zijn drie verschillende soorten schurftmijten. De ernst van de verschijnselen en de plaats waar de schurft op de huid voorkomt, zijn per mijt verschillend. Met onderzoek van huidmonsters (afkrabsel) kan worden aangetoond welke schurftmijt er in het spel is.

De drie soorten schurftmijten:

  1. Psoroptes-schurft veroorzaakt met name op schoft en rug ronde en ovale plekken met korsten van huid/haar en ingedroogd (barnsteenkleurig) vocht. Het geeft kale plekken en een verdikte huid. De plekken bloeden snel. De huidaantasting gaat vaak ten koste van de groei. Het Belgische Witblauwe ras is gevoeliger voor deze infectie dan andere rundveerassen.
  2. Chorioptes-schurft geeft ronde plekken op staart, in de koekoeksgaten en op de (ophangbanden van de) uier. De schurftplekken geven veel jeuk. Er kan speenbeschadiging ontstaan waardoor de kans op mastitis toeneemt.
  3. Sarcoptes-schurft geeft vooral schurftplekken op de kop.

Huidschimmel (trichophytie)

Huidschimmel wordt ook wel ringschurft genoemd. Runderen met huidschimmel hebben ringvormige plekken, vooral op de kop (rond ogen) in de hals en soms over de gehele romp. Jongvee wordt hierdoor het meest getroffen. Dieren bouwen na een infectie weerstand op tegen huidschimmel. Huidschimmel-infecties kunnen hardnekkig zijn en enkele maanden op het bedrijf heersen. Het kost veel moeite om er vanaf te komen. Huidschimmel is een zoönose. Door contact met besmette dieren kunnen ook mensen besmet raken. Dit geeft plekken op de huid met een heftig rode rand en gaat gepaard met jeuk.

Runderhorzel

De horzel ziet er uit als een harige bij. Hij maakt een typisch zoemend geluid, angstaanjagend voor het vee. In de zomer legt het insect eieren op de haren van het rund. Daaruit komen larven die zich door de huid naar binnen boren. In de periode januari-juni ontstaan de typische onderhuidse bulten op de rug van het rund. De volwassen horzels veroorzaken een blinde paniek bij runderen. Indien men goed oplet tijdens die paniek kan men een volwassen horzel ontdekken. Horzellarven geven in de periode januari-juni de typische onderhuidse bulten (horzelbulten) op de rug van het rund.

Vliegen

In ons land kennen we verschillende soorten buitenvliegen, waarvan de zomerwrangvlieg (Hydrotea irritans) wellicht de meest beruchte is. Ook de kleine steekvlieg (Haemotobia irritans) veroorzaakt veel overlast. Vliegen zijn erg hinderlijk voor mens en dier en veroorzaken onrust en steekwonden, die ontstoken kunnen raken.

Dazen

Dazen of paardenvliegen zijn breedgebouwde, snelle roofvliegen met grote ogen. Vooral de wijfjes zijn bloeddorstig en zuigen bloed bij grote zoogdieren en soms ook bij de mens. De larven leven in vochtige grond en leven vooral van rottende planten. Dazen kunnen veel onrust bij het vee veroorzaken en hun beten bloeden lang. Deze wonden kunnen weer andere insecten aantrekken.

Zomerwrangvlieg

De zomerwrangvlieg (hydrotea irritans) brengt de veroorzaker van zomerwrang over, een vorm van uierontsteking bij niet-melkgevende runderen zoals droge koeien, pinken en kalveren. Dit probleem speelt vooral op zandgronden met houtwallen. Op veengronden komt zomerwrang minder voor en op klei nauwelijks. Dieren met zomerwrang hebben koorts, zijn suf, krijgen een dik kwartier en raken verzwakt. Het aangetaste kwartier is meestal voorgoed voor de melkproductie verloren.

Kleine steekvlieg

De kleine steekvlieg (haemotobia irritans) leeft van bloed. Als de kleine steekvlieg in een zwerm op de rug en flank van een rustig grazend rund neerstrijkt, is de irritatie groot. De vele steekwondjes kunnen tot ontstekingen leiden. De kleine steekvlieg legt haar eitjes in verse mest. De totale cyclus van de steekvlieg neemt tien dagen in beslag.

Knutten

Knutten (Culicoides) zijn de belangrijkste verspreiders van onder andere de virusziekte Bluetongue bij herkauwers. De knut leeft twee tot drie weken, bij koel weer een maand. Wereldwijd bestaan er honderden soorten knutten.

Teken

De meest voorkomende teek in Nederland is Ixodes ricinus. De levenscyclus van deze teek neemt tussen de 2 en 3 jaar in beslag, waarbij in totaal maar circa drie weken op drie verschillende gastheren wordt geparasiteerd. Teken zijn van maart tot oktober actief.

De meeste teken op runderen zijn te verwachten in het vroege voorjaar en in de nazomer, vooral in weiden begrensd door houtopstanden en in natuurgebieden. Voorkeursplaatsen voor teken zijn de huid van kop (oorschelpen), hals, kossem en dun behaarde plekken zoals oksels, liezen, uier en perineum.

Schade door parasieten

Vliegen, dazen en runderhorzels
Schade door deze vliegende insecten uit zich met name in groeivertraging en verminderde productie als gevolg van onrust. Daarnaast kunnen vliegen ziekten (bijvoorbeeld mastitis, maar mogelijk ook BVD) overbrengen. Een door horzellarven aangetaste huid daalt aanzienlijk in waarde. De knut zorgt vooral voor schade vanwege het overbrengen van de besmettelijke virusziekte Bluetongue bij herkauwers. Bluetongue kan ernstige ziekteverschijnselen en zelfs sterfte veroorzaken. Bluetongue is een aangifteplichtige ziekte. Een uitbraak heeft consequenties voor de handel en het vervoer van herkauwers in het betreffende gebied.

Teken
Teken kunnen ernstige dierziekten (o.a. Ehrlichia) overbrengen die voor veel schade zorgen. In sommige gevallen leiden deze tot sterfte.

Schurft
Schurft geeft jeuk en onrust, en een beschadigde huid wat leidt tot groeivertraging en/of vermagering.

Terug naar het begin van dit artikel

Diagnose van parasieten


Van de meeste parasieten is de aanwezigheid met het blote oog (zoals bij luizen) waar te nemen of vertelt de (locatie van) de aantasting van de huid voldoende.

Door middel van afkrabsel (rand van de plek) kan de dierenarts/GD het type schurftmijt identificeren. Ook is het type schurftmijt vast te stellen op basis van verschijnselen en de plaats van de schurftplekken op het lichaam.

Risicofactoren van parasieten


De huisvesting, hygiëne (parasieten gedijen het best onder vochtige en natte omstandigheden), de omgeving en de tijd van het jaar hebben veel invloed op het al dan niet voorkomen van parasieten. Schurftmijt en huidschimmel komen het hele jaar door voor, echter vooral in de herfst/stalperiode.

Schurftmijt

Besmetting vindt plaats door contact met besmette dieren. Aankoop van een besmet rund kan de infectie op het bedrijf brengen. De mijt heeft weinig overlevingskansen buiten de koe.

Huidschimmel

De huidschimmel kan op het bedrijf komen door aankoop van vee. Als het probleem de kop op steekt, is de omgeving (o.a. voerhekken) vaak hardnekkig besmet. Een rund dat een huidschimmelinfectie heeft gehad, heeft langdurig (waarschijnlijk levenslang) weerstand tegen de infectie opgebouwd.

Vliegen

Vliegen komen vooral in perioden met warm en vochtig weer voor. De aanwezigheid van vliegen hangt daarnaast sterk af van de grondsoort, de begroeiing en de aanwezigheid van open water. In beboste gebieden met een broeierig klimaat kan het zinvol zijn regelmatig vliegende insecten te bestrijden. De meeste vliegen leggen hun eieren in mest en voedselresten. Een goede hygiëne draagt bij tot het terugbrengen van het aantal vliegen. Dazen komen vooral voor in kustgebieden.

Teken

De meeste teken op runderen zijn te verwachten in het vroege voorjaar en in de nazomer. Teken komen vooral voor in weiden begrensd door houtopstanden en in natuurgebieden. Zoogkoeien hebben het meeste last van teken.

Terug naar het begin van dit artikel

Aanpak van parasieten


Gerichte preventie en bestrijding voorkomt schade door parasieten.

Schurftmijt

Scheren bij opstallen verkleint het risico van schurftmijt en huidschimmel. Schurftmijt is goed te behandelen met speciale middelen.

Behandeling:

  • Scheer de dieren voor behandeling.
  • Als niet duidelijk is om welk type schurftmijt het gaat, laat dan het type schurftmijt identificeren door middel van afkrabsel (rand van plek). Alleen dan is een gerichte aanpak mogelijk.
  • Selecteer samen met de dierenarts een geschikt middel en overleg over de aanpak.
  • Ontsmet de omgeving en gebruiksvoorwerpen met een amitraz-oplossing, tenzij er sprake is van drie weken leegstand en de voorwerpen drie weken niet in contact zijn geweest met runderen.

Veel gemaakte fouten bij de behandeling

  • Niet alle dieren worden gelijktijdig behandeld.
  • De omgeving (o.a. voerhekken) wordt niet ontsmet.
  • Onvoldoende dosering van het medicijn in relatie tot het lichaamsgewicht.
  • Behandelingsduur minder dan 16 dagen. De cyclus van de schurftmijt is 16 dagen. Middelen voor de behandeling van schurftmijt dienen daarom minimaal 16 dagen werkzaam te zijn, zodat alle mijten worden gedood. Dit kan worden bereikt met een middel dat minimaal 16 dagen werkzaam is of door een korter werkend middel gedurende 16 dagen meerdere keren toe te passen.
  • Foutieve behandeling: bepaalde typen zoogkoeien (o.a. Belgische Blauwen) vragen een speciale behandeling (overleg hierover met de dierenarts).

Runderhorzel

Voor besmettingen met de runderhorzel is de Runderhorzelwet van kracht. Hierin staat dat het verboden is om dieren met runderhorzelbulten naar buiten te laten gaan. Nederland is sinds 1980 vrij van de runderhorzel. Zo nu en dan worden er bulten gezien bij geïmporteerd vee en op bedrijven in de grensstreek met België en Duitsland. Ziet u de runderhorzel, meld dit dan aan GD zodat snel maatregelen kunnen worden genomen om verspreiding te voorkomen. De bestrijding van de runderhorzel richt zich op het doden van de migrerende larven.

Vliegen

Met insecticide oorflappen en opgietmiddelen wordt de overlast sterk beperkt. De oorflappen (twee per dier) kunt u het beste in de eerste helft van juni aanbrengen, vervolgens werken ze drie tot vier maanden. Het gebruik van opgietmiddelen met insecticiden neemt steeds meer toe. Deze middelen werken bij preventie voor zomerwrang vier tot zes weken, tegen kleine steekvliegen werken ze acht tot tien weken.
Dazen zijn lastig te bestrijden. Insecticiden hebben weinig uitwerking.

Teken

Zitten de runderen onder de teken of worden ze ziek, schakel dan de dierenarts in. De infecties zijn aan te tonen via bloedonderzoek. Voor vragen over preventieve behandeling of medicatie kunt u het beste contact opnemen met uw dierenarts of met GD.

Terug naar het begin van dit artikel

Oude browser

We zien dat u gebruik maakt van een verouderde browser. Niet alle onderdelen van de website zullen daardoor goed functioneren. Download nu de laatste versie van uw browser om veilig te kunnen surfen.