Vesiculaire stomatitis

Zoomfunctie

Moeite met het lezen van de tekst? Vrijwel alle populaire browsers geven u controle over hoe groot websites worden weergegeven.

  • Windows
    Mac OS
  • Zoom in
  • Zoom uit
  • Zoom 100%
  • Muiswiel op / neer

Vesiculaire stomatitis

Vesiculaire stomatitis (VS) is een virusziekte die vooral van belang is omdat het ziektebeeld sterke gelijkenis vertoont met mond- en klauwzeer (en ook met blaasjesziekte). VS is een meldingsplichtige ziekte volgens artikel 15 van de Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren. Elke verdenking van de ziekte dient te worden gemeld bij de NVWA.
 
Direct naar:

De kiem

Vesiculaire stomatitis wordt veroorzaakt door een virus behorende tot de Rhabdoviridae, genus Vesiculovirus waarvan New Jersey en Indiana de belangrijkste serotypen zijn.
De omvang van dit virus is veel groter dan die van swine vesicular disease (SVD) of het MKZ-virus; 170 nm versus 22-30 nm.  

Gevoelige diersoorten

Paarden, (ezels) en runderen zijn gevoelig voor de ziekte en in mindere mate ook varkens, schapen en geiten. Kalveren zijn minder gevoelig dan volwassen rundvee. Cameliden kunnen ook worden aangetast. In het wild komt de ziekte voor bij herten en bij veel kleine zoogdieren in de tropen. 

Volksgezondheid

Ook de mens is gevoelig voor infectie. Vesiculaire stomatitis veroorzaakt bij de mens griepachtige verschijnselen. Mensen die werken met besmette dieren of met het virus zelf kunnen besmet raken (minor zoonosis).
Voor laboratoriumpersoneel bestaan protocollen hoe om te gaan met dit soort besmet materiaal. Er is nog veel onbekend over de uitscheiding en de verspreiding van het virus. Wel wordt aangenomen dat infectie plaats vindt via laesies in huid en slijmvliezen. De reguliere voorschriften voor persoonlijke hygiëne bij contact met mogelijk besmette dieren, zoals het dragen van beschermende kleding (weggooioverall) en latex-handschoenen en het volgens voorschrift handen wassen na afloop, lijken afdoende te zijn.

Overleving

Het virus is stabiel bij een pH van 4,0 tot 10,0 en wordt geïnactiveerd bij temperaturen boven de 58 ͦC gedurende 30 minuten. Bij lage temperaturen kan het virus in het milieu langere perioden infectieus blijven.

Desinfectie

Vele desinfectantia zijn, evenals organische oplosmiddelen, effectief in het vernietigen van het virus. Desinfectantia op basis van fenol- of jodiumverbindingen schijnen het meest werkzaam te zijn. De te desinfecteren oppervlakten moeten vrij zijn van organisch materiaal en de inwerktijd is minimaal 10 minuten.

Klinische verschijnselen van Vesiculaire stomatitis


De incubatieperiode is 2-15 dagen. De verschijnselen van vesiculaire stomatitis lijken sterk op die van mond­- en klauwzeer en zijn daarom vooral van belang vanwege de differentiaaldiagnose. Aangetaste dieren zijn vaak de volwassen dieren. Dieren krijgen (milde) koorts en er zijn blaren te zien in en rond de bek die er, als ze niet gebarsten zijn, wat bleekkleurig uitzien. De dieren kunnen ernstig gaan kwijlen.

Bij rundvee worden de blaren gezien op de tong, lippen, tandenloze rij en wangslijmvlies, maar worden ze ook en soms alleen op de tepelhuid gezien. Laesies aan de poten komen ook voor.

Bij paarden zitten de blaasjes op de bovenkant van de tong en op de lippen, maar soms ook op uier, preputium of kroonrand.

Bij varkens worden de blaasjes gezien op de wroetschijf. Als bij varkens laesies aan de poten voorkomen zijn de dieren hier vaak kreupel van.

Aangetaste dieren knappen binnen een week of twee weer op. Er kunnen zich wel complicaties voordoen, zoals mastitis bij koeien.  

Morbiditeit /mortaliteit

De morbiditeit varieert. Gemiddeld ligt deze tussen de vijf en de tien procent, bij melkvee kan dit oplopen tot wel tachtig procent. De mortaliteit is laag.

Uitscheiding van de kiem

Hoe dieren besmet raken is niet goed bekend. Waarschijnlijk zijn wilde dieren de belangrijkste besmettingsbron. Het lijkt erop dat het virus binnen kan dringen via leasies in de huid of slijmvliezen. Epidemieën van vesiculaire stomatitis zijn vaak onvoorspelbaar. Het klimaat lijkt invloed te hebben op de verspreiding van de ziekte (najaar tot eerste vorst), mogelijk doordat insecten een rol spelen bij de transmissie (zowel biologisch als mechanisch). Hoewel het virus in insecten is aangetoond, is hun rol in de epidemiologie (nog) onzeker.

Besmetting via ingestie of gecontamineerd materiaal is zeer waarschijnlijk ook mogelijk. 

Differentiaaldiagnose

Het belang van vesiculaire stomatitis is vooral dat het ziektebeeld bij runderen en varkens klinisch en bij sectie niet is te onderscheiden van MKZ. Bij MKZ komen leasies op meerdere plaatsen tegelijk voor, terwijl ze bij VS meer gelokaliseerd voorkomen. Paarden zijn niet gevoelig voor MKZ.

Vesiculaire stomatitis is klinisch niet te onderscheiden van:
  • Mond- en Klauwzeer;
  • Blaasjesziekte bij het varken (Swine vesicular disease, SVD);
  • Vesiculaire exanthema bij varkens

overige ziekten in de differentiaal diagnose zijn

  • Bluetongue;
  • Infectieuze bovine rhinotracheitis (IBR);
  • Boviene virus diarree (BVD);
  • Runderpest;
  • Haemorrhagische septicaemie;
  • Epizootic haemorrhagic disease;
  • Bovine papulaire stomatitis;
  • Boosaardige catarraal koorts (BCK);
  • Pseudocowpox;
  • Chemische of thermische brandwonden;
  • Extra bij schapen: rotkreupel en ecthyma. 
De belangrijkste infectieziekten bij de differentiaaldiagnose:
Foot & Mouth Disease
Vesicular Stomatitis
Swine Vesicular Disease
Vesicular Exanthema of Swine
Clinical Signs by Species
All vesicular diseases produce a fever with vesicles that progress to erosions in the mouth, nares, muzzle, teats, and feet
Cattle
Oral & hoof lesions, salivation, drooling, lameness, abortions, death in young animals, "panters"; Disease Indicators
Vesicles in oral cavity, mammary glands, coronary bands, interdigital space
Not affected
Not affected
Pigs
Severe hoof lesions, hoof sloughing, snout vesicles, less severe oral lesions: Amplifying Hosts
Same as cattle
Severe signs in animals housed on concrete; lameness, salivation, neurological signs, younger more severe
Deeper lesions with granulation tissue formation on the feet
Sheep & Goats
Mild signs if any; Maintenance Hosts
Rarely show signs
Not affected
Not affected
Horses, Donkeys, Mules
Not affected
Most severe with oral and coronary band vesicles, drooling, rub mouths on objects, lameness
Not affected
Not affected
Bron: Powerpointpresentatie the Center of Food Security & Public Health, Iowa State University

 

Differentiaaldiagnose vesiculaire stomatitis per diersoort

Rund

Varken

Schaap

Paard

Mond- en klauwzeer

X

X

X

Blaasjesziekte

X

Vesicular Stomatitis Virus

X

X

X

X

Vesicular Exanthema of Swine

X

Chemische brandwonden

X

X

X

X

Thermische brandwonden

X

X

X

X

Runderpest

X

Pseudocowpox

X

 

 

 

Haemorrhagische septicaemie

X

X

 

X

Epizootic haemorrhagic disease

X

 

X

 

Boviene papulaire stomatitis

X

 

 

 

IBR

X

BVD

X

BCK

X

Blauwtong

X

X

Ecthyma

X

Lip/Leg Ulceration

X

Foot Rot

X

X

Bron: Powerpointpresentatie the Center of Food Security &Public Health, Iowa State University (aangevuld met informatie uit Veterinary Medicine)

Terug naar het begin van dit artikel

Diagnose van Vesiculaire stomatitis


In geval van verdenking van Vesiculaire stomatitis moet dit gemeld worden bij de NVWA.

Pathologie

Ook bij sectie zijn de pathologische veranderingen nauwelijks te onderscheiden van MKZ. Bij vesiculaire stomatitis worden geen laesies gezien in hart en pens, itt bij MKZ. De histopathologie is voor runderen en varkens gelijk.

Antigeen detectie

Het Office International des Epizooties (OIE) geeft de volgende testen aan voor antigeendetectie: Virusisolatie, CBR, ELISA of neutralisatietest of PCR.

Virus kan worden geïsoleerd van neus- en keelswabs binnen 7 dagen na besmetting. 

Serologie

De OIE geeft de volgende testen aan voor immuundiagnostiek: Serummonsters voor onderzoek met LP-ELISA, virusneutralisatietest of CBR.

Antistoffen kunnen worden gedetecteerd binnen 5-8 dagen na-besmetting.

Terug naar het begin van dit artikel

Prevalentie van Vesiculaire stomatitis


Europa

Vesiculaire stomatitis komt niet voor in Europa.

Andere landen

Vesiculaire stomatitis is een ziekte die geregeld voorkomt in Zuid-Amerika en sporadisch in de Verenigde Staten. In 2014 en 2015 is vesiculaire stomatitis in de USA aangetoond. In 2019 heeft tussen juni en november een uitbraak plaatsgevonden waarbij meer dan 1100 besmettingen zijn aangetoond, waarvan het merendeel in Colorado. In vrijwel alle gevallen betrof het paarden. Ook in 2020 is weer in zeven verschillende staten van de USA het virus aangetoond. De klinische verschijnselen traden uitsluitend op bij paarden, maar een symptoomloze besmetting is ook aangetroffen in kalveren. Vectoren (insecten) zijn in deze gevallen als meest waarschijnlijke besmettingsroute gezien.

Hoewel het voorkomen van de ziekte zich op dit moment beperkt tot het Amerikaanse continent is het niet uitgesloten dat de ziekte zich kan verspreiden naar elders. In 1915 en 1917 is het optreden van de infectie beschreven bij paarden in Frankrijk en daarvoor 1886 en 1887 in Zuid-Afrika.

Aanpak besmette bedrijven


Meldplicht

Indien verschijnselen zoals hierboven beschreven worden waargenomen, dan is iedere veehouder, dierenarts en onderzoeksinstelling verplicht dit te melden bij het landelijk meldpunt voor dierziekten (045-5463188). 

Bestrijding

De NVWA is uitvoerder van de bestrijding. Er was eerder een draaiboek van het Ministerie van Economische Zaken (EZ) genaamd Vesicular Stomitis contingency plan for the Netherlands (Augustus 2002). De inhoudsopgave hiervan was als volgt:

  1. Disease description
  2. Legal powers
  3. Financial provisions
  4. The chain of command and establishment of national disease control centre
  5. Disease control at local level
  6. Experts groups
  7. Personnel resources
  8. Equipment and facilities resources
  9. Diagnostic laboratories
  10. Vaccinations
  11. Training programmes
  12. Publicity and disease awareness

Vaccinatie is in Europa verboden. In Colombia en Venezuela worden wel vaccins geproduceerd. De mate van bescherming van deze vaccins is onbekend.

Terug naar het begin van dit artikel

Preventie van Vesiculaire stomatitis


Preventie zal gericht moeten zijn op het voorkomen van de import van besmette levende dieren van het Amerikaanse continent.

Regelgeving


Nederlandse regelgeving

Vesiculaire stomatitis behoort tot de besmettelijke dierziekten, zoals benoemd in de Regeling preventie, bestrijding en monitoring van besmettelijke dierziekten en zoönosen en TSE’s (artikel 2 onder l. en artikel 6 onder c). De preventie en bestrijding is wettelijk geregeld op basis van de Gezondheids- en welzijnswet voor dieren: artikel 15.  Andere artikelen uit deze wet met betrekking tot de meldplicht zijn:

Art. 19, lid 1. Indien een dier verschijnselen van een besmettelijke dierziekte vertoont of indien redelijkerwijs kan worden aangenomen dat een dier in de gelegenheid is geweest om te worden besmet of drager van smetstof is, geeft de houder hiervan terstond kennis aan een ambtenaar (NVWA).

Art. 100, lid 1. Een dierenarts die weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat een dier verschijnselen vertoont van een besmettelijke dierziekte waarop afdeling 3 van hoofdstuk II van toepassing is, dan wel van een andere door Onze Minister aangewezen dierziekte, of indien een dierenarts weet of redelijkerwijs kan vermoeden dat een dier is aangetast door een dergelijke besmettelijke dierziekte of drager van smetstof is, dan wel weet dat een dier de krachtens artikel 31b, tweede lid, door Onze Minister aangewezen ziekteverschijnselen vertoont, geeft hij hiervan terstond kennis aan een ambtenaar (NVWA).

Art. 100, lid 2. Een ieder die in het kader van werkzaamheden die in een onderzoeksinstelling worden verricht, gevallen van besmettelijke dierziekten opmerkt waarop afdeling 3 van hoofdstuk II van toepassing is, danwel van een andere door Onze Minister aangewezen dierziekte, danwel bij een dier de krachtens artikel 31b, tweede lid, door Onze Minister aangewezen ziekteverschijnselen opmerkt, geeft hiervan terstond kennis aan een ambtenaar.

Europees regelgeving

Richtlijn 92/119/EEG:

Artikel 1: Bij deze richtlijn worden de bij een uitbraak van één van de in bijlage I genoemde ziekten toe te passen algemene communautaire bestrijdingsmaatregelen vastgesteld.

Bijlage I: O.a. vesiculaire stomatitis met een incubatieperiode van 21 dagen

Artikel 4: De Lid-Staten zien erop toe dat de officiële dierenarts, wanneer er zich op een bedrijf van besmetting of verontreiniging met één van de in bijlage I genoemde ziekten verdachte dieren bevinden, er onverwijld voor zorgt dat een officieel onderzoek wordt ingesteld om na te gaan of de betrokken ziekte al dan niet aanwezig is; in het bijzonder neemt hij passende monsters voor laboratoriumonderzoek of laat deze nemen. In dit verband kunnen verdachte dieren naar de laboratoria worden vervoerd onder controle van de bevoegde autoriteit, die passende maatregelen treft om elke verspreiding van de ziekte te voorkomen.

Bijlage I;II minimum eisen aan rampenplan

Verordening (EG) Nr. 852/2004 van het Europese parlement en raad van 29 april 2004 inzake levensmiddelenhygiëne:

Bijlage I Deel A, punt 4 onderdeel h.

Bijlage I Deel B, punt 2 onderdeel g.

Websites


Oude browser

We zien dat u gebruik maakt van een verouderde browser. Niet alle onderdelen van de website zullen daardoor goed functioneren. Download nu de laatste versie van uw browser om veilig te kunnen surfen.

GD maakt gebruik van cookies om onze website te analyseren en de functionaliteit te verbeteren. Meer info vind je in ons cookiebeleid.