Selenium

Zoomfunctie

Moeite met het lezen van de tekst? Vrijwel alle populaire browsers geven u controle over hoe groot websites worden weergegeven.

  • Windows
    Mac OS
  • Zoom in
  • Zoom uit
  • Zoom 100%
  • Muiswiel op / neer

De officiële naam van Selenium in het Nederlands is Seleen.

Wat is de functie van het element?

Selenium (Se) wordt ingebouwd in enzymen. Het belangrijkste enzym waar selenium wordt ingebouwd is glutathionperoxidase (GSH-Px). Dit enzym is betrokken bij het onschadelijk maken van peroxiden en vrije radicalen die celmembranen kunnen beschadigen. Selenium speelt ook een rol in de jodium stofwisseling. GSH-Px is nodig voor de omzetting in de schildklier van jodium-bevattende T4 (thyroxine) naar het actieve tri-joodthyronine (T3). T3  zorgt voor een goede basaal-stofwisseling.

Welke behoefte heeft een koe (kalf, droog, melkgevend)?

Een kalf heeft ongeveer 0,4 mg per dier per dag aan seleen nodig. Voor een pink van 16 maanden is dit ongeveer 0,9 mg, terwijl droogstaande dieren 1,5 mg per dag nodig hebben. Melkgevende dieren hebben, afhankelijk van de melkproductie, tussen de 2,7 (20 kg melk per dag) en 4,3 mg seleen nodig (40 kg melk per dag).

Welke interacties bij opname en in het lichaam zijn bekend?

De mate van opname van seleen is afhankelijk van de soort: organisch seleen (in de vorm van seleen-gist of selenomethionine geproduceerd door gist) wordt beter opgenomen dan anorganisch seleen (in de vorm van seleniet of selenaat). 

Welke gehalten komen voor in melk?

In melk komen gehalten voor tussen de 5 en 70 µg/L. Wanneer organisch seleen wordt gevoerd, zal het seleen in melk gemiddeld hoger zijn dan wanneer dezelfde hoeveelheid seleen in de vorm van seleniet wordt gegeven. Het gebruik van organisch selenium voor de droge koeien kan een toegevoegde waarde hebben voor het kalf omdat deze vorm van selenium veel beter in de biest en de melk wordt uitgescheiden. 

Hoe moeten de resultaten worden geïnterpreteerd?

Bij een gehalte van minder dan 10 µg/L spreekt men van een tekort. Een gehalte van meer dan 16 µg/L wordt als voldoende beschouwd. Waarden boven de 40 µg/L zijn (mogelijk) te hoog.

Wat moet je doen bij een tekort/overmaat?

Bij een tekort: 

  1. Vul aan en controleer na minimaal 14 dagen opnieuw het gehalte in melk;
  2. Controleer de seleenstatus bij droge koeien en jongvee via bloedonderzoek (GSH-Px);
  3. Controleer de actuele opname van selenium bij droge koeien en jongvee via bloedonderzoek Pakket Spoorelementen Uitgebreid;
  4. Wees alert op klachten ten gevolge van seleentekort;
  5. Wees alert op schijnbare jodiumdeficiëntie bij jonge kalveren door seleentekort (vergrote schildklier, slappe kalveren in de eerste 4 weken).

Indien voldoende:

  1. Indien er toch klachten zijn die wijzen op een seleentekort, controleer dan de vitamine Estatus via bloedonderzoek (gepoold onderzoek).
Bij een overmaat: 
  1. Verminder de hoeveelheid seleen die wordt gegeven;
  2. Controleer de seleenstatus bij droge koeien en het jongvee via bloedonderzoek (GSH-Px); 
  3. Controleer de actuele opname van selenium bij droge koeien en jongvee via bloedonderzoek Pakket Spoorelementen Uitgebreid;
  4. Wees alert op klachten ten gevolge van seleenovermaat (zijn vaak hetzelfde als bij een seleentekort).

Welke klachten zijn er bij tekort/overmaat?

Tekort:

  1. Spieraandoeningen: slapte (lopen met gebogen poten, liggen veel en kunnen moeilijk overeind komen), stijfheid, spiertrillingen;
  2. Verminderde weerstand (sneller vatbaar voor bacteriële infecties, antibiotica werken minder goed);
  3. Verminderde schildklierfunctie (slomer);
  4. Hormoonverstoringen (verminderde vruchtbaarheid).

Overmaat:

  1. Algemeen falen (blindheid, speekselen, ademhalingsproblemen, hartfalen);
  2. Verminderde weerstand (sneller vatbaar voor bacteriële infecties, antibiotica werken minder goed);
  3. Verminderde schildklierfunctie (slomer, vermageren);
  4. Hormoonverstoringen (verminderde vruchtbaarheid).

Hoe kun je selenium toedienen?

Selenium werkt pas in het lichaam vanaf ongeveer 6-8 weken na toediening. Selenium kan op verschillende manieren worden verstrekt:

  1. Een mineralenmengsel over het voer. Dit is bij stalvoedering vaak de meest geschikte methode.
  2. Een mineralenmengsel in de voorraadbak. Nadeel is de wisselende opname per rund. Sommige dieren nemen te weinig op en anderen teveel. 
  3. Krachtvoer. Is een minder geschikte methode met name als runderen geen of een beperkte hoeveelheid krachtvoer nodig hebben, zoals droogstaande koeien tijdens het eerste deel van de droogstand en pinken. 
  4. Bolus. Let hierbij wel goed op de samenstelling, werkingsduur en afgifte.
  5. Injectie. De meeste selenium/vitamine E producten mogen alleen toegediend worden aan kalveren en niet aan (hoogdrachtige) pinken en koeien.
  6. Liksteen. Sommige likstenen bevatten naast keukenzout een beperkte hoeveelheid selenium. Nadeel is deze beperkte hoeveelheid selenium, en de wisselende opname per dier.
  7. Drinkwater. Nadeel van het verstrekken van mineralen via drinkwater is de wisselende opname per dag. Op warme dagen wordt bijvoorbeeld vaak veel gedronken. Als het bij weidegang koud en nat is, neemt het rund via het natte gras al veel water op en drinkt het weinig extra drinkwater.
  8. Bemesting. Na eenmalige bemesting stijgt de hoeveelheid selenium in het gras van de eerstvolgende snede tot waarden die hoger kunnen zijn dan de behoefte. Bij de volgende snede is de waarde weer sterk gedaald.

De vorm en de hoeveelheid te verstrekken selenium hangen af van een aantal factoren: (1) de behoefte van een rund, (2) de hoeveelheid in de andere verstrekte voedermiddelen (ruwvoer, krachtvoer) en (3) de concentratie van selenium in de gekozen mineralentoedieningsvorm.

Is het advies om organisch of om anorganisch selenium te verstrekken?

In het algemeen wordt organisch gebonden selenium wat beter benut dan anorganisch selenium, maar organisch gebonden selenium is meestal ook duurder. In de praktijk wordt vaak een combinatie van beide vormen gegeven. Organisch gebonden selenium wordt in een groter percentage in de melk uitgescheiden dan anorganisch selenium.

Lees ook ons artikel over het belang van seleen bij mastitis

Oude browser

We zien dat u gebruik maakt van een verouderde browser. Niet alle onderdelen van de website zullen daardoor goed functioneren. Download nu de laatste versie van uw browser om veilig te kunnen surfen.

GD maakt gebruik van cookies om onze website te analyseren en de functionaliteit te verbeteren. Meer info vind je in ons cookiebeleid.