Zoomfunctie

Moeite met het lezen van de tekst? Vrijwel alle populaire browsers geven u controle over hoe groot websites worden weergegeven.

  • Windows
    Mac OS
  • Zoom in
  • Zoom uit
  • Zoom 100%
  • Muiswiel op / neer
Samen werken aan diergezondheid

Klassieke varkenspest

Varkenspest is een bijzonder ernstige varkensziekte, waarbij zowel dierwelzijn als de economie belangrijke schade lijden. De bijzonder besmettelijke ziekte wordt veroorzaakt door een virus. Schade door varkenspest ontstaat door een hoge uitval en slechte groei, maar vooral door verplichte ruimingen, exportbeperkingen en vervoersverboden voor het getroffen gebied. Ook de psychische impact bij betrokkenen is groot. 
Klassieke Varkenspest is een meldingsplichtige ziekte ingevolge artikel 15 van de Gezondheids- en Welzijnsziekte voor Dieren. Elke klinische verdenking moet worden gemeld bij de NVWA via het Centraal meldpunt Dierziekten (0800-0488). Bij afhandeling van verdenkingen en bij de bestrijding zijn de NVWA draaiboeken uitgangspunt en zijn de dan geldende regelgeving en de instructie van NVWA leidend.

Direct naar: 

Verschijnselen

De ziekte uit zich door koorts; de biggen en vleesvarkens worden sloom en kruipen vaak op elkaar. In het acute stadium zijn vaak puntbloedingen te zien in o.a. de huid. Oudere vleesvarkens of opfokzeugen worden vaak slap en kunnen zich bij opjagen zwalkend door de stal bewegen. Varkens hebben vaak een oogslijmvliesontstekingen (zwarte randen om de ogen en traanstrepen), niet te stoppen diarree na meestal eerst een verstopping en longontsteking.
Bij zeugen kunnen naast bovengenoemde verschijnselen ook abortus, te kleine tomen, mummificatie en geboorte van trilbiggen voorkomen. Bij zeugen kan het beruchte Carrier Sow Syndroom na een (onopgemerkte) varkenspestuitbraak optreden. Hierbij kunnen biggen, afkomstig uit een besmette drachtige zeug, maanden na de geboorte het varkenspestvirus uitscheiden en de ziekte veroorzaken bij andere varkens.

In de loop van een langere uitbraak neemt de ernst van de verschijnselen per uitbraak vaak af. Uiteindelijk kan alleen door bloedonderzoek worden vastgesteld of een varken (of een bedrijf) besmet is (geweest) met varkenspest.   

Oorzaak

Varkenspestvirus wordt meestal via de bek of de neus opgenomen, maar kan ook heel gemakkelijk via injecties en stekende insecten worden overgebracht. Na opname verblijft het virus enige tijd in de lymfeklieren van de keelholte. Het virus vermeerdert zich in de lymfeklieren en komt uiteindelijk in het bloed terecht. Via het bloed verspreidt het virus zich naar alle organen en lymfeklieren. Dit duurt 5 à 6 dagen. Het aantal witte bloedlichaampjes in het bloed daalt (de weerstand van het dier neemt af). Varkens die de infectie overleven ontwikkelen meestal in enkele weken antistoffen tegen de ziekte. Sommige dieren kunnen heel lang virusdrager blijven (en maanden later nog andere dieren besmetten). 

Schade

Varkenspest kan in enkele weken tijd grote schade aanrichten. Dit wordt veroorzaakt door uitval, vooral door sterfte bij jonge biggen. Ook zorgen geboorte van mummies en trilbiggen en zeer slechte groei bij oudere vleesvarkens en opfokzeugen voor inkomstenderving. Ruimingen, exportbeperkingen en vervoersverboden zorgen echter voor de grootste schade voor een varkenshouder in een besmet gebied. De omvang van de uiteindelijke schade is afhankelijk van de compensatieregelingen van de overheid.
Bij een uitbraak van enige omvang zal niet alleen de varkenssector financieel worden getroffen. Ook bedrijven buiten de sector, zowel regionaal als landelijk, lijden schade. Ook mag niet onvermeld blijven dat een varkenspestuitbraak voor varkenshouders en hun familie, bestrijders en andere betrokkenen geestelijk een belasting vormt die moeilijk is te verwerken.

Terug naar het begin van dit artikel

Diagnose van Klassieke Varkenspest

Op basis van klinische verschijnselen kan de verdenking van varkenspest ontstaan. Varkenshouders en dierenartsen, die varkenspest vermoeden, zijn verplicht dit zo snel mogelijk te melden bij het Centrale Meldpunt van de NVWA.(045-535 4232). Het bedrijf wordt dan geblokkeerd. De NVWA organiseert vervolgens een onderzoeksteam, bezoekt het bedrijf, neemt monsters en verzend die naar het CVI in Lelystad. Het CVI voert vervolgens onderzoek uit.
Wanneer de uitslag gunstig is (géén varkenspest) wordt het bedrijf onmiddellijk vrijgegeven.

Wanneer de uitslag ongunstig is (varkenspest uitbraak bevestigd) zal de NVWA het bestrijdingshandboek varkenspest in werking zetten en de regie bij de uitvoering nemen. Dat bestaat uit een veelvoud van maatregelen zoals insluiting van besmette bedrijven, tracering van contacten, uitzetten van een beschermingsgebied, opdracht geven tot ruiming, vaccinatie etc, etc.

Terug naar het begin van dit artikel

Risicofactoren voor Klassieke Varkenspest

Aanvoer van dieren

De belangrijkste verspreider van varkenspest is het varken. Aanvoer van varkens is daarom het grootste risico voor insleep van varkenspest. Na het vaststellen van een besmetting op een bedrijf worden dan ook altijd de bedrijven onderzocht, die recent van dit besmette bedrijf varkens hebben ontvangen. Bij zeer ernstige verdenkingen worden de ontvangende bedrijven zelfs preventief geruimd.
Een tweede risico van besmetting na aanvoer is de veewagen. Verschillende keren is gebleken dat gezonde varkens, die werden vervoerd op een niet goed gedesinfecteerde veewagen, een ontvangend bedrijf besmet hebben met varkenspest.

Indirect contact

Varkenspest is erg besmettelijk. Hoe lager de temperatuur, hoe langer het virus 'houdbaar' blijft. In een lege geruimde varkensstal overleeft het virus zelden langer dan vier dagen. Tussen bedrijven is varkenspest over te brengen via verontreinigde naalden, bloedproducten, sperma of injectievloeistoffen. Het is daarom verstandig als varkenshouder een eigen bedrijfsspuit voor injecties te gebruiken en het materiaal dat met varkens in aanraking komt regelmatig te steriliseren. Het is ongewenst en zelfs verboden aangebroken flesjes injectievloeistof te accepteren die van buiten het varkensbedrijf afkomstig zijn.
Besmette mest en werktuigen voor mest (giertank, zuigslang) kunnen varkenspest overbrengen. Gebruik als varkenshouder daarom een eigen slang en eis dat de loonwerker met (uitwendig) schoon materiaal komt en controleer dat ook. Zelfs de uitstromende lucht, tjdens het vullen van een mestwagen, kan de infectie overbrengen
Besmetting via een afvoerende veewagen kan alleen worden voorkomen door controle op de hygiëne van de veewagens. Bezoekers en chauffeurs dienen minimaal handen te wassen en gebruik te maken van schone bedrijfskleding en laarzen.
De destructiewagen kan besmet materiaal vervoeren of vervoerd hebben. Het is daarom belangrijk de ton regelmatig te ontsmetten voordat hij terugkomt op het bedrijf. Door gebruik te maken van een reinigbare plaats voor destructiemateriaal, liefst zonder een versleepmogelijkheid naar het bedrijf toe, kan insleep via de destructiewagen worden voorkomen.
Het varkenspestvirus zou zich, in tegenstelling tot mond- en klauwzeer, niet via de lucht verspreiden. Desondanks heeft de uitbraak in 1997/1998 ons geleerd dat het virus zich wel degelijk over korte afstand verspreidt en de zogenoemde buurtbesmettingen veroorzaakt. Het is bij deze buurtbesmettingen niet volledig duidelijk hoe dat gebeurt. Het kan zijn dat het virus via stofdeeltjes of druppels door de lucht reist, maar de verspreiding kan ook via ongedierte, huisdieren of bezoekjes plaatshebben.

Vis, vlees en vleesproducten

In gepekeld varkensvlees kan het virus na enkele maanden nog actief zijn. Zit het virus in bevroren vlees, dan kan het zelfs na jaren nog varkens infecteren. Vanwege het gevaar dat het virus overgedragen kan worden via vlees is het verboden om keukenafval (swill) aan varkens te voeren in ons land.

Overdracht via de mens

Elke bezoeker vormt een risico, mensen kunnen het virus verspreiden onder meer via kleding, schoenen en handen. Men dient daarom minimaal de handen te wassen en bedrijfskleding en -schoeisel aan te doen voordat de varkensstallen worden betreden.

Terug naar het begin van dit artikel

Aanpak van Klassieke Varkenspest

Preventieve maatregelen

Om te voorkomen dat er varkenspest uitbreekt in Nederland, wordt door de sector geen instrument ongebruikt gelaten.
Belangrijke preventieve maatregelen:
  1. het vervoer van varkens is streng gereguleerd (melden aan- en afvoer, melden van het aantal aanvoeradressen per bedrijf, schoonmaken van veewagens, reinigingsplaatsen op bedrijven etc.)
  2. het in stand houden van een systeem met technische hulpmiddelen en beschikbare mankracht
  3. informatie uit buitenland 
  4. serologisch onderzoek bij wilde zwijnen
  5. virologisch onderzoek bij wilde zwijnen
  6. maatregelen (onderzoek) als gevolg van pre-warning
  7. macroscopische inspectie bij elk varken dat ter sectie wordt aangeboden bij GD (wettelijke verplichting)
  8. virologisch onderzoek van tonsillen van sectiemateriaal. Alle tonsillen van varkens die ter sectie worden aangeboden bij GD, worden onderzocht op varkenspest
  9. aangifteplicht bij verdenking (wettelijke verplichting)
  10. PCR op (EDTA) bloed van 6 dieren bij elke koppelbehandeling (wettelijke verplichting)
  11. vierwekelijkse klinische inspectie
  12. serologische screening A-/C-bedrijven (wettelijke verplichting)
  13. serologische screening KI/export (wettelijke verplichting)
  14. bewaking aan de slachtlijn (wettelijke verplichting)

Bestrijding

Klassieke Varkenspest is een meldingsplichtige ziekte ingevolge artikel 15 van de Gezondheids- en Welzijnsziekte voor Dieren. Elke klinische verdenking moet worden gemeld bij de NVWA via het Centraal meldpunt Dierziekten (0800-0488).

Bij afhandeling van verdenkingen en bij de bestrijding zijn de NVWA draaiboeken uitgangspunt en zijn de dan geldende regelgeving en de instructie van NVWA leidend.

Terug naar het begin van dit artikel

De rol van GD bij Klassieke Varkenspest


GD heeft een aantal taken in de bewaking, de preventie en de bestrijding van varkenspest in Nederland. In 'vredestijd' wordt alle sectiemateriaal van varkens onderzocht op varkenspest, en registreert GD alle uitgevoerde klinische inspecties op varkensbedrijven. Van alle A- C- en E-bedrijven worden door GD elke vier weken 12 bloedmonsters op KVP onderzocht. Ook ondersteunt de GD de nVWA bij verdenkingen van varkenspest.

Na vaststelling van een uitbraak speelt de GD een belangrijke rol in tracering van bedrijven.

Bewaking & Preventie Varkenspest

  • Voorlichting
    GD geeft voorlichting over varkenspest (en dierziekten in het algemeen) op haar website, in de bladen GD Varken (voor varkenshouders) en GD Veterinair (voor dierenartsen), door middel van lezingen voor dierenartsen en tijdens bedrijfsbezoeken.
  • Onderzoek van sectiemateriaal op varkenspest
    Op alle voor sectie ingezonden varkens wordt naast het gevraagde onderzoek een screeningsonderzoek op varkenspest gedaan. Het onderzoek wordt uitgevoerd op het CVI te Lelystad. Alleen indien bij het uitvoeren van de sectie het vermoeden bestaat dat er sprake is van varkenspest wordt dit aan de NVWA doorgegeven. Deze onderneemt dan acties, zoals het inschakelen van het CVI ter bevestiging van de diagnose. Het CVI geeft de uitslagen alleen af aan de NVWA. Iedere veehouder of dierenarts is verplicht, zodra bij hem/haar het vermoeden bestaat dat er sprake is van een (mogelijk) geval van varkenspest, dit vermoeden te melden aan de NVWA op het daarvoor ingerichte meldpunt (045-535 4232. Vervolgens bezoekt de NVWA-dierenarts het betreffende bedrijf (samen met een dierenarts van GD en de dierenarts van het bedrijf).
  • Verplichte overheidsregelingen

In het kader van de Regeling Varkensleveringen 2000 wordt op alle fok-, opfok- en biggenbedrijven (bedrijven met de zogenaamde A- C- en E status) vierwekelijks een bloedonderzoek gedaan naar antistoffen tegen varkenspest. Bovendien wordt op alle varkensbedrijven in Nederland door de praktiserende dierenarts elke vier weken een klinische inspectie uitgevoerd.

Daarnaast ondersteunt GD de NVWA met het uitvoeren van de diverse andere overheidsregelingen:
  • dierenartsen van GD gaan met de NVWA-dierenartsen mee op bedrijfsbezoek bij verdenking op varkenspest.
  • dierenartsen van GD helpen in geval van uitbraken mee bij het onderzoeken hoe besmettingen van het ene bedrijf naar het andere zijn verplaatst (epidemiologische tracering).

Terug naar het begin van dit artikel

Oude browser

We zien dat u gebruik maakt van een verouderde browser. Niet alle onderdelen van de website zullen daardoor goed functioneren. Download nu de laatste versie van uw browser om veilig te kunnen surfen.