Zoomfunctie

Moeite met het lezen van de tekst? Vrijwel alle populaire browsers geven u controle over hoe groot websites worden weergegeven.

  • Windows
    Mac OS
  • Zoom in
  • Zoom uit
  • Zoom 100%
  • Muiswiel op / neer
Samen werken aan diergezondheid

Informatie over Botulisme

Botulisme wordt veroorzaakt door toxinen (= gifstoffen) die worden geproduceerd door de bacterie Clostridium botulinum. Verlammingsverschijnselen van het voorste deel van het maagdarmkanaal (tong en keel) of van de achterhand zijn bij het rund de belangrijkste symptomen. Vooral in warme zomers komt botulisme vaak voor bij (water)vogels. Runderen krijgen de bacteriën en de toxinen binnen via voer (of drinkwater) waarin besmette kadavers aanwezig zijn. 

Direct naar:

Verschijnselen

Koeien met botulisme hebben een slappe staart, kunnen soms niet of slecht overeind komen en lopen stijf. Verschijnselen die lijken op de verschijnselen van melkziekte en kopziekte. In een verder gevorderd stadium en/of afhankelijk van het type toxine nemen de dieren soms ook het voer slecht op, omdat ze niet goed kunnen slikken. Het ziekteverloop is afhankelijk van de hoeveelheid toxinen die zijn opgenomen, maar in veel gevallen zal het dier sterven.

Oorzaak

Botulisme wordt veroorzaakt door toxinen die worden geproduceerd door een bacterie: Clostridium botulinum. Deze bacterie produceert een zeer krachtige en snelwerkende gifstof. Botulisme is dus een ernstige vergiftiging. Er kan eigenlijk niet worden gesproken van één bacterie, want er zijn zeven verschillende typen Clostridium botulinum. Elk van deze typen produceert een ander type toxine. Deze typen worden aangeduid met de letters A tot en met G. Het rund is erg gevoelig voor de gifstoffen van type C en D; vogels gevoelig zijn voor type C, maar minder gevoelig voor type D. Clostridium botulinum komt algemeen in de bodem voor. De bacterie is een sporenvormer, daardoor is hij goed beschermd tegen temperatuursinvloeden en verschillende desinfectiemiddelen. De bacterie kan daardoor zeer lang in besmette hokken en in de aarde overleven. De toxinen kunnen maandenlang in kadaverresten aanwezig blijven.

Besmettingsroute

Toxinen van Clostridium botulinum hopen zich in grote hoeveelheden op in kadavers, van bijvoorbeeld besmet wild of pluimvee. Runderen krijgen de bacteriën en de toxinen binnen via opname van besmet voer. De toxinen worden door de maag en de dunne darm opgenomen en via het bloed verspreid. De opname van 1 gram kadavermateriaal dat besmet is met de toxinen van Clostridium botulinum, kan voor een volwassen rund al fataal zijn. De toxinen komen terecht in de zenuwbanen in het lichaam en verhinderen daar het overbrengen van de zenuwprikkels. Het gevolg is dat het dier meer of minder ernstig verlamd raakt en kan sterven.

Bij risicofactoren leest u hoe runderen in contact kunnen komen met besmet materiaal.

Schade

Botulisme bij runderen komt niet vaak voor (geschat op ± 10 bedrijven per jaar), maar als het voorkomt is de schade vaak aanzienlijk. Besmette runderen sterven in de meeste gevallen.

Terug naar het begin van dit artikel

Diagnose van Botulisme

Voor het aantonen van botulisme is het aantonen van de toxinen in het bloed of in de organen van het dier van belang. Het kweken van de botulismebacterie uit de maag of de darmen is slechts een aanwijzing in de richting van botulisme, maar niet bewijzend. Wordt de diagnose botulisme gesteld bij een dier, dan is het van belang de besmettingsbron op het bedrijf op te sporen.


Risicofactoren voor Botulisme

Pluimveemest en wildkadavers zijn de grootste besmettingsbronnen van botulisme bij runderen. 

Pluimveemest

Runderen kunnen op de volgende manieren in aanraking komen met (besmette kadavers en dus toxine in) pluimveemest:

  • besmette pluimveemest wordt gebruikt als bodembedekking/strooisel in runderstallen. Runderen kunnen kadaverresten opnemen;
  • besmette pluimveemest wordt gebruikt als graslandbemesting. Runderen nemen tijdens het grazen kadaverresten met toxinen op of komen in aanraking met de toxinen (kadaverresten) als het gras tot (voordroog)kuil of tot hooi is verwerkt;
  • besmette pluimveemest wordt op een grasland- of bouwlandkavel opgeslagen. Vogels, zoals kraaien en eksters, kunnen kadavermateriaal uit de mesthoop halen en verspreiden over de omgevingtot vele kilometers afstand. Op deze wijze kunnen kadavers met toxinen in het grasland terechtkomen waar runderen grazen. 

Wildkadavers

Het botulisme toxine wordt gemaakt door een bacterie die groeit in eiwitrijk materiaal waar geen zuurstof bij kan. Deze omstandigheden kunnen ontstaan in dood wild. Zorg daarom dat kadavers van wild van het land (en uit de waterbakken (eekhoorns e.d.)) worden verwijderd en niet in kuilgras terechtkomen.

In de zomer, bij heel warm weer, is er meer kans op botulisme in oppervlaktewater. Dit kan massale sterfte opleveren onder watervogels. Runderen kunnen dan ook via het oppervlaktewater in contact komen met botulisme. Bijvoorbeeld als het water als drinkwater wordt gebruikt. Wees daarom bij hoge temperaturen voorzichtig bij het gebruik van oppervlaktewater voor uw runderen. Kadavers dienen te allen tijde (zeker voor en na het maaien) uit het land te worden verwijderd.

Terug naar het begin van dit artikel

Aanpak van Botulisme

Er zijn geen medicijnen tegen botulisme. De aanpak van botulisme bestaat uit preventieve maatregelen. Runderen die in aanraking komen met slootwater of kadavers kunnen preventief worden gevaccineerd tegen botulisme. Pluimvee is een belangrijke besmettingsbron. Laat runderen daarom niet in contact komen met (besmette) pluimvee(mest). Dit houdt in: geen pluimveestrooisel gebruiken in runderstallen; geen pluimveemest strooien op grasland; sla geen pluimveemest onafgedekt op, op of in de buurt van grasland; de botulisme-bacterie kan voorkomen in wildkadavers. Verwijder daarom wildkadavers altijd uit het grasland; in warme zomers kan botulisme explosieve sterfte onder watervogels veroorzaken. Ziet u in de zomer veel dode watervogels, meld dit dan aan het waterschap. Zij laten de dieren onderzoeken; gebruik oppervlaktewater met dode vogels niet voor beregening voordat uitgesloten is dat er sprake is van botulisme; wees alert bij gebruik van oppervlaktewater als drinkwater. 

Oude browser

We zien dat u gebruik maakt van een verouderde browser. Niet alle onderdelen van de website zullen daardoor goed functioneren. Download nu de laatste versie van uw browser om veilig te kunnen surfen.