Afrikaanse varkenspest

Zoomfunctie

Moeite met het lezen van de tekst? Vrijwel alle populaire browsers geven u controle over hoe groot websites worden weergegeven.

  • Windows
    Mac OS
  • Zoom in
  • Zoom uit
  • Zoom 100%
  • Muiswiel op / neer

Afrikaanse varkenspest

Afrikaanse varkenspest is een meldingsplichtige ziekte ingevolge artikel 15 van de Gezondheids- en Welzijnsziekte voor Dieren. Elke klinische verdenking moet via het Landelijk meldpunt voor bestrijdingsplichtige dierziekten worden gemeld bij de NVWA: 045 - 546 31 88. Bij afhandeling van verdenkingen en bij de bestrijding zijn de NVWA-draaiboeken het uitgangspunt en zijn de dan geldende regelgeving en instructies van de NVWA leidend.

De ziekte gaat in gedomesticeerde varkens gepaard met hemorragieën, hoge koorts en acute sterfte. In Afrikaanse bosvarkens (Potamochoerus porcus) en wrattenzwijnen (Phacochoerus africanus) kan het virus persistent aanwezig zijn, zonder klinische verschijnselen. Dit in tegenstelling tot wilde zwijnen (Sus scrofa) en gedomesticeerde varkens (Sus scrofa domestica), waar de ziekte hoge sterfte kan veroorzaken. Meestal resulteert AVP in grote economische verliezen, als gevolg van een hoge letaliteit. Tegen AVP is geen vaccin voorhanden. AVP is gerapporteerd in nagenoeg alle landen ten zuiden van de Sahara. In Europa is de ziekte endemisch op Sardinië en in de Kaukasus en West­Rusland. Sinds 2014 zijn uitbraken gemeld in varkens en wilde zwijnen in Oost-Europa, namelijk de Baltische staten, Polen, Wit-Rusland, Oekraïne, Hongarije, Bulgarije, Moldavië, Servië, Slowakije, Tsjechië, België en in 2020 ook in Griekenland. Sinds is 2018 de ziekte vastgesteld in China en andere Aziatische landen zoals Vietnam, Cambodja, de Filippijnen, Vietnam, Laos, Cambodja, Myanmar, Oost-Timor en Noord- en Zuid-Korea.



Direct naar:

 

Het virus

Het AVP-virus is een complex DNA-virus en de enige vertegenwoordiger van het genus Asfi­virus. Alleen varkens zijn gevoelig voor AVP-virus (AVPV).

Gebaseerd op sequentie analyse van het B646L-gen, dat codeert voor het major capside eiwit p72, kunnen 22 genotypen worden onderscheiden. Hiervan zijn 21 geïdentificeerd uit gedomesticeerde of wilde varkens uit Oost- en Zuid-Afrika. Genotype 1 wordt sinds 1957 hoofdzakelijk aangetroffen in West- en Centraal-Afrika, Europa, het Caribische gebied en Brazilië. De wereldwijde epidemie die in 2007 startte in de Kaukasus wordt veroorzaakt door genotype 2.

Onderzoek op meer genoomregio’s (E183L en CP204L, coderend voor het p54­ en p30­eiwit, en de centrale variabele regio binnen ORF B602L) heeft geleid tot het vinden van subgroepen binnen meerdere van de 22 genotypen (Rebecca J. Rowlands cs, Pirbright, Engeland (EID Journal Home, vol. 14, no 12, dec. 2008).

 

Infectieroutes

Voor gedomesticeerde varkens is de oronasale ­route de belangrijkste infectieroute. Voor het bos­- en wrattenzwijn in Afrika is dat de teek.

 

Tabel 1: Verspreidingsrouten van het virus:

 

Infectieroute:

Belang:

Direct contact met varkens

++++

Indirect door vlees

++++

Teken (door Ornithodoros spp.)

+++ (vooral in Afrika)

Indirect door swill

+++

Indirect door bezoekers

++

Indirect door vervoer / materiaal

++

Indirect door mest

++

Indirect door sperma

+

Ongedierte

+

Uitscheiding

Slijm, urine, feces, sperma, bloed

Lucht

Geen wetenschappelijk bewijs

 

 

 

Gevoelige diersoorten

Alleen varkens zijn gevoelig voor het virus.

 

Volksgezondheid

De mens is niet gevoelig voor het virus.

 

Overleving

Het virus is zeer resistent en overleeft meer dan drie maanden buiten het varken. Het is bestand tegen vriezen en droogte, maar niet tegen temperaturen boven 70oC. Het virus is stabiel tussen pH 4,0 ­en 11,5 en overleeft achttien maanden bij 4ºC en 3 uur bij 50ºC in bloed, vijftien weken in koud vlees, vijf maanden in rauw vlees en 150 tot 300 dagen in Iberische en Parma-hammen. In feces en urine overleeft het virus respectievelijk 8,5 en 13,6 dagen bij 4ºC en 3,7 en 2,9 dagen bij 37ºC. Het virus is bij 60ºC in 30 minuten geïnactiveerd of in 70 minuten bij 56 ºC . 

 

Desinfectie

Het virus is erg gevoelig voor vetoplossende desinfectantia en oxiderende stoffen (fenol, hypochloriet).

Geschikte detergentia:

  • Anionische producten (bijvoorbeeld zeep) zijn negatief geladen alkalische zouten van vetzuren. Deze producten zijn sterk detergentia en zwakke desinfectantia.
  • Niet-ionische detergentia zijn ongeladen producten met een goede emulsie vormers met een goed doordringend vermogen, beperkte schuimvormende eigenschapen en een geringe desinfecterende activiteit.
  • Kationische producten zijn positief geladen oplossingen met enge werkzaamheid tegen virussen met een kapsel envelop. Quaternaire ammoniumverbindingen behoren tot deze groep.

Welke desinfectiemiddelen kan ik gebruiken in Nederland?

 

Op de website van het Ctgb (College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden) is vermeld dat devolgende middelen geregistreerd zijn voor gebruik tegen AVP-virus:
- Voor gebruik in dierverblijven en veewagens zijn toegelaten: Virocid F, Halamid-d
- Alleen voor gebruik in dierverblijven is toegelaten: Virkon S
- Voor gebruik in transportmiddelen voor dieren: zie de lijst van de NVWA 
'Lijst toegelaten ontsmettingsmiddelen R&O AVP'

Lees de bijsluiter van uw desinfectiemiddel en check de website van het Ctgb voor wijzigingen.

Terug naar het begin van dit artikel

Verschijnselen van Afrikaanse varkenspest


Bij natuurlijke besmetting duurt de incubatie periode 4 tot 49 dagen. Bij experimentele besmetting is deze periode korter (2-5 dagen) (Sánchez-VIzcaíno & Airas Neira, 2012).

Peracute en acute vormen treden vaker op, maar subklinische of chronische vormen zijn ook mogelijk in endemische landen.

Klinische verschijnselen die optreden bij acute AVP:

  • Acute sterfte
  • Koorts, verlies eetlust, sloom, veel liggen
  • Conjunctivitis, neus­-ooguitvloeiing
  • Hoesten, ademhalingsproblemen
  • Leukopenie/trombocytopenie
  • Huidbloedingen, blauwverkleuring huid, oren, snuit en liezen, extremiteiten, braken, bloederige diarree
  • Slapte achterhand, slingerende gang, verlammingen, krampen, coma
  • Abortus, doodgeboorte, slappe tomen
  • Meestal zeer duidelijke symptomen    

Morbiditeit/mortaliteit

De besmettelijkheid (‘contagiousness’) van AVP is, in tegenstelling tot wat vaak wordt gesteld, niet bijzonder hoog. Daardoor is de initiële morbiditeit evenmin erg hoog. In grote bedrijven bestaat daardoor het risico dat een uitbraak pas relatief laat leidt tot alarmerende verschijnselen en sterfte (Deppner, 2019).

De morbiditeit is afhankelijk van de virulentie van de virusstam, de infectieroute, de ziektevorm (subacute- of acute vormen) en de aanwezigheid van bloedingen. De letaliteit bij het momenteel actuele virus is 90 – 100 procent. Laag virulente stammen veroorzaken 10-30 procent letaliteit (Sánchez-Vizcaíno & Airas Neira, 2012).

Na de uitbraken van AVP in Europa zijn inmiddels ook enkele wilde zwijnen aangetroffen met afweerstoffen tegen het virus hetgeen betekent dat deze dieren de infectie hebben overleefd. Zij vormen een verspreidingsrisico aangezien varkens lang het virus bij zich kunnen dragen.

 

Differentiaaldiagnose

Doordat de symptomen van AVP niet zeer specifiek zijn, komen vele aandoeningen in aanmerking in de differentiaaldiagnose, zoals:
  • Klassieke Varkenspest
  • PMWS/PDNS
  • Trombocytopenia purpurea
  • Vlekziekte
  • Acute Pasteurellose
  • Streptococcose
  • Salmonellose
  • Leptospirose
  • Septicaemieën
  • BVD; Rabiës; Aujeszky
  • Virale encephalitis
  • Cumarine-/tiamulinevergiftiging

Diagnose van Afrikaanse varkenspest


Afrikaanse varkenspest is een meldingsplichtige ziekte ingevolge artikel 15 van de Gezondheids­ en Welzijnsziekte voor Dieren. Elke klinische verdenking moet via het Landelijk meldpunt voor bestrijdingsplichtige dierziekten worden gemeld bij de NVWA: 045 - 546 31 88 Bij afhandeling van verdenkingen en bij de bestrijding zijn de NVWA draaiboeken uitgangspunt en zijn de dan geldende regelgeving en de instructie van NVWA leidend. 

 

Binnen enkele dagen tot zes maanden na infectie AVP-virus met een PCR-­test in weefsel worden aangetroffen.


IgG­-afweerstoffen zijn aantoonbaar tussen zes dagen en tien maanden na de infectie. Passieve immuniteit duurt tot zeven weken. Afhankelijk van het beoogde doel komen uiteenlopende diagnostische methoden in aanmerking. Klinische verschijnselen manifesteren zich twee dagen na infecties. 

 

Tabel 2: Overwegingen bij keuze voor een diagnostische methode en eigenschappen van laboratoriumtesten voor AVP

 

 Tabel 3: Overwegingen bij keuze voor een diagnostische methode en eigenschappen van laboratoriumtesten voor AVP


Terug naar het begin van dit artikel

Risicofactoren voor Afrikaanse varkenspest


Aanvoer van dieren

De belangrijkste verspreider van AVP is het varken. De aanvoer van varkens is daarom het grootste risico. Bij een uitbraak in een naïef bedrijf is de transmissie binnen het hok hoog (R0 = 5), maar tussen de hokken laag (R = 05-2.7) (Depner et al., 2017)

 

Via vlees(-producten) en slachtafval

In varkensvlees, vleesproducten en slachtafval (swill) kan het virus na enkele maanden nog actief zijn en in bevroren vlees zelfs na enkele jaren nog. Het voeren van keukenafval (swill) aan varkens is verboden in Nederland.

 

Indirect contact

Het AVP-virus kan in mest, maar ook in speeksel, sperma en urine, voorkomen. Verspreiding via niet-gereinigde vrachtwagens, maar ook via gebruiksmaterialen, is altijd een risico. Hygiënemaatregelen om het virus buiten een bedrijf te houden zijn dan ook zeer belangrijk. Het is niet bekend of het AVP-virus ook via de lucht verspreid kan worden. De halfwaardetijd van het virus in lucht is kort, namelijk ongeveer 15 minuten. Huisdieren en ongedierte kunnen het virus verslepen. In Afrika verspreiden zachte teken het virus, maar de harde Europese teken verspreiden het virus niet. Verspreiding door vogels is niet waarschijnlijk.

 

Wilde zwijnen

Wilde zwijnen zijn net zo gevoelig voor AVP als gedomesticeerde varkens. Uit een risicobeoordeling door EFSA op basis van de recente uitbraken in West-Europa (Depner et al., 2017), blijkt dat wild zwijn-dichtheid (dieren/km2), aantal varkenshouderij in de regio, wegennetwerk en leefgebiedgeschiktheid risicofactoren zijn om een positief wild zwijn vinden. In Nederland is de kans op contact tussen wilde en gehouden varkens klein, maar in landen met kleine ‘backyard’-farms (in Oost-­ en Zuid­-Europa) is dat risico veel groter. Ook het mee naar Nederland nemen van in het buitenland geschoten wilde zwijnen kan riskant zijn.

Terug naar het begin van dit artikel

Aanpak besmette bedrijven


Meldingsplicht

Afrikaanse varkenspest is een meldingsplichtige ziekte ingevolge artikel 15 van de Gezondheids­ en Welzijnswet voor Dieren. Elke klinische verdenking moet worden gemeld bij de NVWA via het Landelijk meldpunt voor bestrijdingsplichtige dierziekten: 045 - 546 31 88. Bij afhandeling van verdenkingen en bij de bestrijding zijn de NVWA draaiboeken uitgangspunt en zijn de dan geldende regelgeving en de instructie van NVWA leidend.

 

Antibiotica

Antibiotica zijn bij AVP niet werkzaam.

 

Overige maatregelen

In geval van een uitbraak is vooralsnog de enige optie het toepassen van 'stamping-out'.
Zie het draaiboek Ministerie van Economische zaken hier

Terug naar het begin van dit artikel

De rol van GD


GD assisteert de overheid in geval van verdenking op of bestrijding van een uitbraak van AVP. Verder is de afdeling pathologie van GD extra alert op verschijnselen van AVP bij varkens die voor sectie naar GD komen en zal bij een verdenking de NVWA op de hoogte brengen en extra orgaanmateriaal naar WBVR insturen. Tonsillen van routinematig ter sectie aangeboden varkens worden niet standaard onderzocht op AVP (wel op KVP).

GD verzorgt voorlichting over de preventie van AVP via publicaties in de GD-bladen, op de website en door middel van lezingen voor varkenshouders, dierenartsen, voorlichters en jagers.

 

Preventie van Afrikaanse varkenspest


In de Afrikaanse landen, waar AVP endemisch is, is de ziekte lastig te bestrijden. AVP is lastig te eradiceren, vanwege meerdere redenen: Het zich verstoppen van het virus in de lokale fauna; het ontbreken van vaccins; het veelal ontbreken van goede diagnostische mogelijkheden; en het veelal onvoldoende functioneren van lokale veterinaire diensten. In Europa zou AVP beter te bestrijden moeten zijn, maar vooralsnog is de epidemie niet tot staan gebracht.  

 

Ook in 2019 zijn in Europa veel meldingen geweest van Afrikaanse varkenspest bij wilde zwijnen. Uitbraken bij gehouden varkens zijn in de tweede helft van het jaar vooral gemeld in Roemenië. In de meeste Europese landen blijkt men goed in staat te zijn om de Afrikaanse varkenspest buiten de deur te houden van varkensbedrijven.

 

Kernpunten voor preventie zijn: 

  • Bioveiligheid: strikte hygiëne bij het betreden van varkensbedrijven en bij de aan- en afvoer van varkens. 
  • Consequent niet voederen van varkens met keukenafval (swill).
  • Verbod op het meenemen van vleesproducten uit landen waar het virus endemisch is.
  • Kernpunten in de aanpak van om verdere verspreiding vanuit gebieden met besmette wilde zwijnen tegen te gaan: in Tsjechië en België is gebleken dat een combinatie van afsluiting van leefgebieden, en gerichte jachtmethoden de infectie tot staan kan brengen.

 

Bedrijfshygiëne /insleeppreventie 

Huidige surveillance in Nederland:

De volgende vormen van onderzoek worden toegepast:

  • Uitsluitingsonderzoek door de praktiserend dierenarts: 6 bloedmonsters (EDTA of heparine); deze worden onderzocht op AVP en klassieke varkenspest (KVP). Het bedrijf krijgt geen blokkade als deze monsters worden opgestuurd.

  • Nader onderzoek bij een verdenking die in de sectiezaal van GD of een dierenartsenpraktijk ontstaat: er wordt AVP- en KVP-onderzoek gedaan op de organen. Dit wordt gemeld aan de NVWA en het bedrijf is formeel door de NVWA geblokkeerd tot de uitslag negatief is. De uitslag is er meestal binnen een dag.

  • Regulier onderzoek op de tonsillen van alle onderzochte kadavers die bij GD of een dierenartsenpraktijk worden onderzocht: standaard wordt hierop alleen een KVP-test gedaan. Het bedrijf wordt niet geblokkeerd.

 Onderzoek van wilde zwijnen: geschoten of dood gevonden/doodgereden wilde zwijnen worden steeksproefsgewijs onderzocht op AVP.

 

Vaccinatie

Vaccinatie tegen Afrikaanse varkenspest is nog niet mogelijk. De structuur van het DNA­-genoom is ingewikkeld. Onderzoek van Argilaguet et al. van het Centre de Recerca en Sanitat Animal (CReSA) en het UAB­IRTA in Bellaterra (Barcelona, Spanje) in 2012 toonde aan dat het door hen onderzochte vaccin bescherming bood tegen fatale AVP-­infectie. Dat DNA-vaccin codeerde drie van de virale antigenen, maar AVP codeert meer dan honderdvijftig verschillende proteïnen. Het onderzoek bevestigde tevens de relevantie van CD8+ T-­cellen, een type lymfocyten dat in staat is geïnfecteerde cellen te herkennen en specifiek te vernietigen.

In een recente publicatie (2019) wordt melding gemaakt van de ontwikkeling van een zeer effectief vaccin tegen AVP. Volgens de auteurs leidt deletie van een eerder nog niet gekarakteriseerd gen (I177L) van het virulente ASFV-G tot een complete virus aanpassing in varkens. Dieren die intramusculair waren geïnoculeerd met het virus zonder het I177L gene, ASFV-G-ΔI177L, in een dosering tussen 102 en 106 HAD50 bleven klinisch gezond gedurende de 28 dagen durende observatieperiode. Alle met ASFV-G-ΔI177L-geinfecteerde dieren hadden lage viremische titers, vertoonden geen virus uitscheiding, ontwikkelden een sterke virusspecifieke antilichaamreactie en waren beschermd tegen experimentele besmetting tegen de virulente stam ASFV-G.

ASFV-G-ΔI177L lijkt derhalve een kandidaat vaccinvirusstam die in staat is om bescherming te bieden tegen het ASFV-Georgia isolaat en het eerste vaccin dat in staat is steriele immuniteit te induceren tegen het momenteel actuele type 2 AVP-virus.

Terug naar het begin van dit artikel

Regelgeving


Nederlands recht

Gezondheids en Welzijnswet voor Dieren (GWWD)
AVP valt onder de besmettelijke dierziekten zoals bedoeld in artikel 15 van de Gezondheids- en Welzijnswet voor Dieren (GWWD). Hiervoor gelden regels ter bestrijding (transport, aan- en afvoeren, insemineren, destructie en dergelijke). Verdenkingen dienen gemeld te worden bij de NVWA-ambtenaar. Toezicht en opsporing: meewerken met de NVWA-ambtenaar is verplicht.

 

Europees recht

AVP is een aangifteplichtige (notifiable) ziekte volgens de Europese regelgeving.

De relevante regelingen in de Europese Unie (EU) zijn:
  • KVP: Richtlijn 2001/89/EEG
  • AVP: Richtlijn 2002/60/EEG; Beschikking 2014/709
  • Richtlijnen 90/425/EEG en 89/662/EEG (handelsrichtlijnen)
     

Terug naar het begin van dit artikel

Websites en literatuur


Websites

Literatuur

APHIS-USDA. The Foreign Animal Disease Preparedness and Response Plan (FAD PReP)—Disease Response Strategy: African Swine Fever In: Service PaICVSAaPHI, editor. 2013.

APHIS-USDA. Potential pesticides to Use Against the Causative Agents of Selected Foreign Animal Disease in Farm Settings. 2011.

Argilaguet, Pérez­Martín, Nofrarías, Gallardo, Accensi, Lacasta, Mora, Ballester, Galindo­Cardiel, López­Soria, Escribano, Reche, Rodríguez ‘DNA vaccination partially protects against African swine fever virus lethal challenge in the absence of antibodies.’ www.plosone.org; 1 September 2012 | Volume 7 | Issue 9 | e40942

Depner K, Gortazar C, Guberti V, Masiulis M, More S, Olsevskis E, Thulke HH, Viltrop A, Gozniakowski G, Cortiñas Abrahantes J, Gogin A, Verdonck F and Dhollander S. European Food Safety Authority. 2017. Epidemiological analyses of African swine fever in the Baltic States and Poland. (Update September 2016–September 2017). The EFSA journal.

Dit dierziektedossier is gedownload op 10­11­2017. Dierziekte­informatie op de website van GD wordt voortdurend aangepast. De meest actuele versie van dit dierziektedossier vindt u dus altijd online.

Rebecca J. Rowlands cs, Pirbright, Engeland (EID Journal Home, vol. 14, no 12, dec.2008 Loeffen W et al. ‘’ TvD. Deel 113. Afl 24, 15, 1066­1067 (2008)

Sánchez-Vizcaíno JM, Laddomada A, Airas M. 2019 'African Swine Fever Virus'. In: Zimmerman JJ, Karriker LA, Ramírez A, Schwartz KJ, Stevenson GW (Eds.) Diseases of Swine, 11th ed., Wiley-Blackwell, USA, pp. 443 - 452  

Netherton CL, Goatley LC, Reis AL, Portugal R, Nash RH, Morgan SB, Gault L, Nieto R, Norlin V, Gallardo C, Ho C-S, Sánchez-Cordón PJ, Taylor G, Dixon LK ‘Identification and Immunogenicity of African Swine Fever Virus Antigens’ Frontiers in Immunology (2019) Volume 10

Borca MV, Ramirez-Medina E, Silva E, Vuono E, Rai A, Pruitt S, Holinka LG, Velazquez-Salinas L, Zhu J, Gladue DP  ‘Development of a highly effective African swine fever virus vaccine by deletion of the I177L gene results in sterile immunity against the current epidemic Eurasia strain.’ Journal of Virology (2020): 2017-19

 

 

Meer over AVP

AVP-informatiepagina: actuele informatie over de situatie in Europa, praktische adviezen en antwoorden op veelgestelde vragen

Oude browser

We zien dat u gebruik maakt van een verouderde browser. Niet alle onderdelen van de website zullen daardoor goed functioneren. Download nu de laatste versie van uw browser om veilig te kunnen surfen.

GD maakt gebruik van cookies om onze website te analyseren en de functionaliteit te verbeteren. Meer info vind je in ons cookiebeleid.