Zoomfunctie

Moeite met het lezen van de tekst? Vrijwel alle populaire browsers geven u controle over hoe groot websites worden weergegeven.
  • Windows
    Mac OS
  • Zoom in
  • Zoom uit
  • Zoom 100%
  • Muiswiel op / neer
Samen werken aan diergezondheid
Volg ons op...

Veelgestelde vragen

Wat is fipronil?

Fipronil is chemisch gezien een fenylpyrazol insecticide dat een toelating heeft voor het doden van vlooien bij huisdieren en van mijten en teken. Het wordt ook gebruikt voor het ontsmetten van zaden in de akkerbouw. Het mag niet worden gebruikt bij dieren die in de voedselketen kunnen komen of waarvan producten bestemd zijn voor voedsel (eieren).

Fipronil is erg vetoplosbaar: het lost ongeveer 10.000 keer beter in vet op dan in water. Bij opname (door de bek of door de huid) wordt het grootste deel (meer dan 50 procent) uitgescheiden via de mest bij kippen. Via de lever wordt fipronil omgezet in de metaboliet fipronil-sulfon: dit is net zo actief (misschien zelfs actiever) als fipronil zelf. De halfwaardetijd (de tijd waarin de helft van fipronil in het lichaam van de kip wordt afgebroken) wordt geschat op acht dagen. Als je de concentratie van fipronil in het ei vergelijkt met de concentratie in buikvet dan kan er net zoveel fipronil in ei zitten.

Wat doet GD?

GD test welk middel geschikt is om fipronil onschadelijk te maken, stelt protocollen op voor bemonstering en stelt monsternamepakketten beschikbaar. Daarnaast houdt GD zich bezig met het opstellen en testen van een model om de effectiviteit van ruien te meten en voorspellingen te kunnen doen. 
Concreet is de GD op dit moment bezig om enkele producten uit te testen (zowel in het laboratorium als onder praktijkomstandigheden) op het onschadelijk maken van fipronil. Dit zijn onder andere: soda (natriumcarbonaat), loog (natriumhydroxide) met of zonder waterstofperoxide. Ook andere toevoegingen worden nog onderzocht.
Ook lopen er praktijkproeven waarbij de werking van leverondersteunende producten (zoals FLS-mix) op de uitscheiding van fipronil wordt onderzocht.
Zodra de resultaten van deze proeven bekend zijn, worden die gepubliceerd.

Welke gezondheidsaspecten zijn van belang voor de afvoer van fipronil?

De lever speelt een belangrijke rol bij de afbraak van fipronil. Het is daarom van belang dat de lever in goede conditie is en blijft. Laat uw dierenarts een beoordeling geven over de conditie van de lever. De GD-kleurenkaart voor de lever kan hierbij een nuttig hulpmiddel zijn. Mocht het nodig zijn dan kan de voerstrategie gewijzigd worden om leverproblemen te voorkomen. In een praktijkproef werd geen versnelde afbraak gevonden bij het gebruik van leverstimulerende middelen.

Moet ik de stal verwarmen voor het ontsmetten?

De optimale temperatuur om fipronil te oxideren met H2O2 is tussen de 35°C en 40°C. Bij lagere temperaturen is de reactie minder effectief. Het chemisch afbreken van fipronil gaat dus sneller als de temperatuur hoger is. In het algemeen geldt dat chemische reacties twee tot drie maal sneller gaan bij iedere 10°C hogere temperatuur. Verwarmen van de stal voordat deze wordt behandeld met soda en H2O2 zal de effectiviteit van de behandeling dus ten goede komen.

Wat zijn aandachtspunten bij het schoonmaken?

Uit de metingen met tissues blijkt dat vloer en zitstokken relatief schoon zijn, maar dat de hogere waarden fipronil en fipronilsulfon vooral te vinden zijn in het voersysteem en rond de legnesten. Ook andere locaties die moeilijk zijn schoon te maken kunnen nog hoge waarden fipronil bevatten.

Hoe vaak moet ik de stal behandelen?

Dit is op voorhand niet te zeggen. Er zijn veel omstandigheden die het aantal benodigde behandelingen bepalen. Deze zijn onder andere: de fipronil(sulfon)concentratie in de omgeving, de mate van grove reiniging, de gebruikte concentratie, de omgevingstemperatuur en de mate van herbesmetting. Bemonstering van de omgeving kan inzicht geven in de resterende omgevingsbesmetting. Een waarde van minder dan 1 µg per tissue lijkt hierbij haalbaar. Of dat voldoende is om onder de MRL te komen/blijven zullen de (verklikker)kippen moeten uitwijzen.

Moet ik de stal elke dag behandelen?

Des te vaker wordt schoongemaakt, des te sneller de fipronilconcentratie daalt. Bovendien blijkt uit de praktijkproef dat de concentratie fipronil(sulfon) na de eerste behandeling toeneemt en pas na drie behandelingen daalt. Dagelijkse behandeling, of zelfs meerdere keren per dag (mest verwijderen en ontsmetten) heeft daarom de voorkeur, maar moet wel haalbaar zijn. Als er nog kippen in de stal aanwezig zijn zullen deze, nadat de stal is schoongemaakt en behandeld, minder fipronil opnemen en zal het gehalte in de eieren dalen tot er een nieuw evenwicht ontstaat tussen opname en uitscheiding.
Omdat kippen via de mest ook de omgeving weer besmetten, is het noodzakelijk om na verloop van tijd opnieuw schoon te maken. Indien de kippen in de stal aanwezig zijn, is het aan te raden de behandeling in korte tijd een aantal keer te herhalen (sterke daling fipronilgehalte) met daarna enkele dagen minder intensieve behandelingen. Indien geen kippen aanwezig zijn, kunnen de behandelingen meer verspreid worden (geleidelijke daling fipronilgehalte).

Welk commercieel beschikbaar product kan ik gebruiken in mijn stal?

Vraag na bij belangenorganisaties NOP/NVP welke producten voor uw situatie geschikt kunnen zijn. Let daarbij op waarvoor u het product wilt toepassen en of het percentage H2O2 daar geschikt voor is. Raadpleeg voor gebruik de toelating en gebruiksvoorschriften van het betreffende product. Kijk hiervoor op de website van de NVWA: advies voor als kippen aanwezig zijn in de stal of voor een lege stal.

Is H2O2 corrosief en is er een kans dat bij toepassing materialen in mijn stal worden aangetast?

Toepassing van H2O2 op hout of organisch materiaal kan een risico zijn. Enige corrosieve werking op andere materialen is niet uit te sluiten. Overleg daarom altijd met de leverancier van het product of uw stalinrichting geschikt is voor behandeling met het betreffende product.

Is het nodig persoonlijke beschermingsmiddelen te gebruiken bij toepassing van H2O2?

Op de site van de CTGB kunt u op basis van het N-nummer van het product de gebruiksaanwijzing, inclusief eventuele adviezen voor persoonlijke beschermingsmiddelen, opzoeken. Uw brancheorganisatie kan u ook adviseren over de verschillende producten. Omdat zeer uiteenlopende concentraties H2O2 zijn toegelaten, kan niet een eenduidig advies worden gegeven. Dit kan per product/fabrikant anders zijn.

Kan ik een product met H2O2 toepassen waar ook perazijnzuur inzit?

Vooralsnog is het advies H2O2-producten zonder perazijnzuur te gebruiken. Perazijnzuur is een zuur en verlaagt de pH. Dit zou een negatief effect kunnen hebben op de afbraak van fipronil. We weten op dit moment nog niet of het oxiderende effect van perazijnzuur (wat gunstig zou kunnen zijn bij de afbraak van fipronil) een dusdanig positief effect heeft dat het nadeel van de verlaging van de pH mogelijk teniet wordt gedaan.

Heeft zilver in een product toegevoegde waarde?

Zilver wordt soms toegevoegd aan waterstofperoxide om het te stabiliseren bij lagere concentraties. Zilver heeft ook een bacteriedodende werking, maar helpt (voor zover bekend) niet bij het onschadelijk maken van fipronil.

Ik heb een biologisch bedrijf, mag ik H2O2 toepassen?

Het is voor biologische bedrijven toegestaan producten te gebruiken met H2O2. Ozon mag niet worden toegepast. Zie voor meer informatie www.ctgb.nl en overleg voor de reiniging met uw dierenarts en/of leverancier.

Is H2O2-oplossing schadelijk voor dieren?

Op de site van de CTGB kunt u op basis van het N-nummer van het product de gebruiksaanwijzing, inclusief informatie over of dieren met het product in aanraking mogen komen, vinden. Uw brancheorganisatie kan u ook adviseren over de verschillende producten. Omdat er zeer uiteenlopende concentraties H2O2 zijn toegelaten, kan niet een eenduidig advies worden gegeven. Dit kan per product/fabrikant anders zijn.

Zie voor meer informatie over toegelaten middelen www.nvwa.nl en overleg over de reiniging met uw dierenarts en/of leverancier.

Kan ik eieren uit een met H2O2 behandelde stal gewoon leveren?

Eieren uit een met waterstofperoxide behandelde stal kunnen gewoon geleverd worden. Waterstofperoxide heeft geen effect op de eieren.

Na behandeling zie ik een afname van fipronil maar een toename van fipronil-sulfon, doe ik het wel goed?

Fipronil wordt in twee stappen door H2O2 afgebroken. Een eerste omzetting van fipronil naar fipronil-sulfon en een tweede omzetting van fipronil-sulfon naar onschadelijke afbraakproducten. Als het fipronil afneemt maar de fipronil-sulfon toeneemt betekend dit de eerste stap heeft plaatsgevonden maar dat opnieuw behandelen nodig is om ook het fipronil-sulfon af te breken.

Wat wordt bedoeld met soda?

Met soda wordt bedoeld: natriumcarbonaat Na2CO3. Dit is verkrijgbaar via bijvoorbeeld huishoudsoda. Ook een combinatie van ‘baking soda’ (natrium-bi-carbonaat) en waterstofperoxide blijkt effectief. Caustische soda (natriumhydroxide) is erg schadelijk voor de omgeving en wordt daarom niet geadviseerd.
Met 5% wordt bedoeld: 50 gram puur soda opgelost in 1 liter water. Indien vloeibare soda wordt opgelost moet rekening worden gehouden met de verdunning in het product.

Hoeveel soda moet ik in de stal aanbrengen?

Van de oplossing van 5 procent soda kan 250 ml per vierkante meter aangebracht.

Hoe moet ik soda aanbrengen in de stal?

Soda (natriumcarbonaat (Na2CO3)) kan in water worden opgelost, 50 gram per liter. De soda kan mag gewoon huishoudsoda zijn. Vloeibare soda is al opgelost en moet worden verdund tot de juiste concentratie is bereikt. De oplossing wordt vervolgens in 250 ml per vierkante meter aangebracht.

Moet ik de aanslag/laag van soda verwijderen?

Het is aan te raden om, wanneer een laag van soda zich opbouwt in de stal, deze te verwijderen alvorens de volgende behandeling soda + H2O2 toe te passen. Dit kan mechanisch of nat (let hierbij weer op het opvangen van het spoelwater).

Wat betekent de meetonzekerheid van de uitslagen voor de afzet van mijn eieren?

Op de uitslag staat in ieder geval vermeld: fipronil, fipronil-sulfone en totaal fipronil. De norm voor eieren is totaal fipronil: 0,005 mg/kg. Wanneer een resultaat wordt gevonden dat lager is dan de MRL (maximale residu limiet: 0,005 mg/kg fipronil totaal in ei), wordt gerapporteerd dat het monster ‘CONFORM’ is. De totale meetonzekerheid op dit niveau (van 0,005 tot 0,040 mg/kg) is ongeveer 100%. Dat betekent dat wanneer opnieuw 10 eieren uit dezelfde stal worden gemengd en geanalyseerd, de uitslag zeker een factor twee anders kan zijn. Ongeveer 30% wordt veroorzaakt door variatie in de meetmethode en 70% door variatie van fipronil in de 10 eieren die in de pool verwerkt zijn. 

Voorbeeld: U heeft een uitslag van 0,005 mg/kg dan kan een volgende testuitslag op een nieuw poolmonster tussen de 0,010 en 0,0025 mg/kg liggen.

Hoe kan ik de variatie in fipronilgehalten in mijn koppel in beeld brengen?

Uit onderzoek blijkt dat er in sommige gevallen een groot verschil is tussen de fipronil waarden in eieren afhankelijk van waar de eieren in de stal zijn verzameld. Om een goed beeld te krijgen van de variatie in uw stal kunt u het beste zelf minimaal drie poolmonsters van 10 eieren verzamelen. De poolmonsters kunnen bijvoorbeeld van de compartimenten voor, midden en achter in de stal of uit legnesten op verschillende niveaus worden verzameld. Zijn de waarden van de poolmonsters vergelijkbaar (niet meer dan een factor twee verschillend indien de waarden rond de MRL liggen) dan is de kans groot dat bij een officiële monstername een waarde wordt gevonden binnen dezelfde range (0,0025-0,010). Zijn er grote verschillen in de gehaltes fipronil afhankelijk van de plaats in de stal waar de eieren zijn verzameld dan is de kans groter dat waarden buiten deze range vallen. Aan de hand van de hoogste waarde is uit te rekenen wanneer met een redelijke zekerheid een onderzoek onder de MRL zou moeten komen.

Bij welke waarde heb ik een grote kans dat bij een nieuwe steekproef opnieuw waarden onder de MRL worden gevonden?

Er zijn twee soorten uitslagen mogelijk bij ‘CONFORM’: 1) een getal tussen 0,0025 en 0,005 en 2) de uitslag ‘< LOQ’.  Wanneer eieren getest zijn in opdracht van de NVWA en er een CONFORME uitslag wordt gerapporteerd met een waarde tussen de 0,0025 en 0,005 dan is er 50% kans dat bij een nieuwe monstername en test een ‘NIET CONFORM’ resultaat wordt gevonden (>0,005 mg/kg). Bij een eerste testuitslag van < LOQ dan is de kans klein (<5%) dat een ‘NIET CONFORME’ uitslag wordt gevonden bij een nieuwe monstername en test.

Voorbeeld: U heeft een partij eieren waar door de NVWA een CONFORME uitslag over is gerapporteerd met een waarde tussen de 0,0025 en 0,005. Deze eieren worden verkocht en de afnemer van de eieren doet op eigen initiatief een nieuwe monstername en test. De kans is dan 50% dat er uit deze test een NIET CONFORM resultaat komt.

Op welke organen kan ik weefselbepalingen laten uitvoeren?

Het is mogelijk om weefselbepalingen uit te laten voeren op vet-, lever- en spierweefsel. NVWA bepaalt op basis van deze organen of de dieren vrij gegeven kunnen worden. Uit de verkregen resultaten blijkt dat het vetweefsel altijd de hoogste concentratie fipronil bevat. Om een idee te krijgen bij de waarden van de proefslachting is het onderzoeken van vetweefsel dus voldoende. Bij het bepalen van de effectiviteit van behandelingen kunnen ook mogelijk ook de lever (in combinatie met een TG-bepaling) en spierweefsel zinvolle informatie verschaffen.

Hoe komt het dat ik in de eerste eieren na de rui hogere waarden vindt dan voor de rui?

Tijdens de rui wordt meer fipronil uit het vet vrijgemaakt dan tijdens de productie. Hierdoor wordt meer fipronil afgevoerd richting de lever. Dit wordt vervolgens uitgescheiden via de mest en aanwezige eidooiers. Het is dus mogelijk dat de verhoogde fipronil gehaltes in de eerste eidooiers terug te vinden zijn hetgeen de hogere concentraties verklaart. Als de dieren vol in productie zijn zou de concentratie fipronil in eieren sterk moeten zakken. Waarschijnlijk is monstername van eieren pas betrouwbaar als het koppel minimaal één week in meer dan 90% productie is. Het is echter ook mogelijk dat (een deel) van de vrijgekomen fipronil zich ophoopt in de kip en dat daardoor het fipronil gehalte stijgt. Er zijn momenteel nog geen gegevens beschikbaar om te zien welke processen zich daadwerkelijk in de kip afspelen tijdens de rui.

Hebben (mycotoxine-)binders effect op het fipronilgehalte?

In de praktijk worden op dit moment ook binders gebruikt (bentoniet, humuszuur) om fipronilopname vanuit de darm te beperken. Als onder laboratoriumomstandigheden is aangetoond dat een dergelijke stof ook daadwerkelijk fipronil kan binden, zou dit een aanvullend hulpmiddel kunnen zijn. In een vette omgeving, zoals in de darm, is de binding (waarschijnlijk) minder sterk dan in een waterige experimentele omgeving. 

In uitgevoerde praktijkstudies bleek dat bij fipronilwaarden van 0,2 mg/kg ei nauwelijks effect van bentoniet op de fipronilwaarden werd gezien, het effect van schoonmaken was veel sterker. Als de fipronilwaarden echter rond de MRL zitten is het effect van binders mogelijk groter. Rond deze waarden telt immers elke microgram opname mee en de verhouding fipronil : binder is veel groter. Maar uiteindelijk is schoonmaken van de omgeving het allerbelangrijkst. Als dieren fipronil niet kunnen opnemen uit de omgeving is er immers ook geen binder nodig. 

Hoe wordt fipronil door de kip opgenomen?

Fipronil wordt opgenomen via de snavel. Maar het fipronil dat als geneesmiddel wordt gebruikt tegen vlooien bij honden en katten, wordt door de huid opgenomen. Omdat de huid van een kip ook relatief veel vet bevat, is het zeker niet uit te sluiten dat fipronil ook via de veren en huid wordt opgenomen.

Wat moet ik doen als de waarden in de verklikkerkippen (te) hoog zijn?

Er zijn signalen vanuit de praktijk dat wanneer verklikkerkippen in een stal worden geplaatst, deze hogere gehalten aan fipronil bevatten dan wanneer de hele stal met kippen wordt volgeplaatst. Echter dit is niet in proeven aangetoond. Dit is ook moeilijk te onderzoeken omdat iedere stal weer anders is. Als de fipronil waarden hoog zijn, is het nodig om na te gaan of er zaken zijn overgeslagen tijdens het schoonmaken. Extra onderzoek met tissues kan hierbij helpen. Het is moeilijk om de fipronilwaarden in de omgeving aan die in de kip en eieren te koppelen omdat er maar beperkt gemeten wordt. Vaak worden echter nog hoge waarden in een deel van de stal gevonden. Ook verse mest kan onderzocht worden. Hoge gehalten fipronil in combinatie met lage gehalten fipronil-sulfon in verse mest wijzen erop dat een belangrijke bron van fipronil over het hoofd is gezien.

Handige links

Bestellen monstername- pakketten

Monsternamepakketten voor de bemonstering op fipronilresten in een lege stal (uit te voeren door uw dierenarts) en voor het inzetten van verklikkerkippen zijn te bestellen via de GD Webshop.